Zastanawiają się Państwo nad podniesionymi grządkami, które uwolniłyby od wiecznego schylania się i pracy w głębokim pochyleniu? Mogą one rozwiązać ten problem, ale aby byli Państwo naprawdę zadowoleni z rezultatu, podczas ich budowy należy przestrzegać kilku zasad.
Zalety i wady podniesionych grządek
Oprócz tego, że podniesione grządki mogą uwolnić Państwa od nieprzyjemnego schylania się, a tym samym oszczędzić plecy, mają też inną zaletę – można w nich uzyskać zupełnie inną jakość gleby niż ta, którą mają Państwo na działce. Idealnie nadają się więc tam, gdzie ziemia jest nieurodzajna lub występuje wysoki poziom wód gruntowych, albo w przypadkach, gdy potrzebują Państwo dla roślin różnych parametrów gleby (na przykład borówki preferują glebę kwaśną, a pomidory czy marchew – bardziej zasadową).
Do ich zalet należy również łatwiejsza ochrona przed kretami oraz fakt, że wyżej posadzone rośliny nie są tak podatne na uszkodzenia przez przymrozki przygruntowe.
Z kolei wadą podniesionych grządek jest ich podatność na przegrzewanie, które nie odpowiada niektórym gatunkom warzyw, a także szybsze wysychanie, a co za tym idzie – większe zużycie wody. Do uprawy wykorzystają Państwo również mniejszą powierzchnię działki, a grządek nie da się łatwo przekopać i przestawić inaczej niż w przypadku tradycyjnego ogrodu (podniesionych grządek w ogóle się nie przekopuje). Należy więc nieco inaczej planować, co, gdzie i kiedy posadzić. I oczywiście z ich budową i utrzymaniem wiążą się wyższe koszty i więcej pracy.
Nie dajcie się więc Państwo ponieść wyłącznie wizji większego komfortu pracy. Zanim zaczną Państwo planować budowę podniesionych grządek, dobrze rozważyć wszystkie za i przeciw.
Wskazówka Gardeon: Jeśli budują Państwo grządkę na kostce brukowej, betonowym podłożu, tarasie lub innej nieprzepuszczalnej powierzchni, potrzebują Państwo podniesionej grządki z dnem. Grządka bez dna jest odpowiednia, jeśli budują Państwo bezpośrednio na ziemi ogrodowej, trawie lub glinie. Otwarte dno zapewnia naturalny drenaż, a woda łatwo przesiąka do niższych warstw gleby.
Odpowiednie miejsce na podniesioną grządkę
Przy wyborze miejsca należy w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę wymagania roślin, czyli ilość słońca, ale także to, na ile grządka będzie narażona na wiatr. Ponieważ jest to wyrazisty element, który wpłynie na wygląd ogrodu, grządki można wykorzystać na przykład do oddzielenia stref o różnych funkcjach, lub do stworzenia zakątka, linii wzdłuż płotu czy ciekawej kompozycji w jakiejś części działki.
Ważnym kryterium jest również odległość grządek od źródła wody, a także od domku ogrodowego czy garażu, gdzie przechowują Państwo narzędzia. Łatwy dostęp do narzędzi ogrodowych, węży i innych akcesoriów zmniejszy wysiłek i czas poświęcony na przemieszczanie się. Grządka stworzy estetyczne połączenie między budynkiem a otaczającym ogrodem, a w niektórych przypadkach ściany budynków mogą również zapewnić częściową ochronę przed silnym wiatrem, co jest korzystne dla bardziej wrażliwych roślin.
Proszę również uwzględnić orientację względem słońca. Grządki umieszczone po północnej stronie domku ogrodowego mogą cierpieć na niedobór światła, natomiast po stronie południowej może dochodzić do nadmiernego przegrzewania gleby, zwłaszcza jeśli konstrukcja grządki jest wykonana z ciemnego materiału.
Grządka pod pergolą lub w jej pobliżu może znacznie uprzyjemnić siedzenie, na przykład dzięki pachnącym ziołom lub kwiatom. Jeśli pergola jest przeznaczona dla roślin pnących, grządka zapewni im idealne warunki do wzrostu i posłuży do wizualnego oddzielenia strefy relaksu pod pergolą od reszty ogrodu.
Wskazówka Gardeon: W okolicy pergoli i altan, gdzie chcą Państwo cieszyć się niezakłóconym odpoczynkiem, zalecamy sadzenie roślin, które naturalnie odstraszają owady. Doskonałym wyborem jest lawenda, melisa lekarska lub trawa cytrynowa, które swoim aromatem skutecznie odstraszą komary i inne uciążliwe owady.
Odpowiednie wymiary grządek
Wymiary powinny odpowiadać nie tylko dostępnej powierzchni, ale także Państwa potrzebom podczas pracy. Wysokość grządki wynosi zazwyczaj od 70 do 90 cm, szerokość powinna być taka, aby mogli Państwo wygodnie dosięgnąć do środka. Jeśli grządka jest dostępna z dwóch stron, powinna mieć maksymalnie 160 cm szerokości, ale niektórym wystarczy nawet metr. Jest bowiem duża różnica w tym, czy będzie się nią zajmować drobna kobieta, która nie ma nawet metra sześćdziesiąt, czy prawie dwumetrowy mężczyzna.
Przy planowaniu wymiarów najlepiej jest więc sprawdzić, na jakiej wysokości będzie Państwu wygodnie podlewać i do jakiej odległości wygodnie dosięgną Państwo podczas okopywania czy pielenia chwastów. Długość grządki może być w zasadzie dowolna i powinna wynikać przede wszystkim z wymiarów dostępnej powierzchni. Ważna jest jednak szerokość ścieżki między grządkami – na pewno nie powinna być „na styk”. Proszę pamiętać, że do grządek będą Państwo musieli czasem dotrzeć również z taczką. Jeśli chcą Państwo wyłożyć ścieżki kostką, proszę uwzględnić wymiary konkretnej kostki. Zaoszczędzą Państwo w ten sposób cięcie czy fugi na krawędziach, które byłyby trudne do utrzymania.
Jaki materiał jest najlepszy?
Podniesione grządki buduje się z różnych materiałów. Z cegieł, tak zwanych „dé-té-ček”, czyli betonowych bloczków, które są używane do budowy fundamentów, z palisad czy drewna. Większość ludzi bierze pod uwagę przede wszystkim cenę i wygląd. Ale przy wyborze odpowiedniego materiału budowlanego ważne jest, aby uświadomić sobie jeszcze dwie rzeczy. Jedną jest szerokość konstrukcji – im szerszy będzie brzeg grządki, tym węższa przestrzeń pozostanie Państwu do uprawy. Drugą jest odporność na wilgoć i warunki atmosferyczne, z czego wynika żywotność konstrukcji, ale także sposoby jej ochrony. Na przykład ceglane murki wyglądają pięknie, ale pod wpływem wilgoci i zamarzania zwykłe cegły szybko zaczną się kruszyć.
Betonowe bloczki są trwałe, a jeśli obłożą je Państwo z zewnątrz na przykład kamieniem, będą wyglądać ładnie, ale taki murek jest w rezultacie zbyt szeroki. A siedzenie na murku i wyginanie się na boki podczas pracy zdecydowanie nie jest wygodne.
Blacha jest co prawda trwała, a taka konstrukcja nie jest gruba, ale pogarsza przegrzewanie i wysychanie grządek.
Idealnym materiałem wydaje się więc drewno. Doskonale pasuje do ogrodu, łatwo się z nim pracuje, a powstała konstrukcja ma niewielką grubość. Konieczne jest jednak chronienie go przed działaniem wilgoci. Podstawą jest bejca (chroni przed zgnilizną i grzybami niszczącymi drewno), można również użyć cienkowarstwowej (olejowej) lazury lub oleju. Praktyczna jest powłoka 2 w 1, czyli lazura połączona z bejcą.
Od wewnątrz, gdzie drewno ma stały kontakt z ziemią, dobrze jest chronić je odpowiednią folią hydroizolacyjną, na przykład kubełkową (proszę przymocować ją wypustkami w stronę drewna, aby powietrze mogło wokół niego krążyć). Jeśli nie lubią Państwo plastiku, mogą Państwo zrezygnować z folii, ale w takim przypadku należy liczyć się z krótszą żywotnością drewnianej obudowy.
Jak postępować podczas realizacji
Najpierw proszę zaznaczyć obszar przeznaczony na podniesioną grządkę (np. sznurkiem). Proszę usunąć trawę i górną warstwę gleby na głębokość około 30 do 50 cm. Darnie trawy i glebę proszę odłożyć, później zostaną one wykorzystane do wypełnienia grządki. W przypadku konstrukcji drewnianej wskazane jest zabezpieczenie jej dolnej części przed wilgocią. Proszę wykopać rów wokół obwodu grządki i wypełnić go żwirem, który posłuży jako drenaż.
Do samej konstrukcji można użyć drewnianych kantówek, desek lub palet. W zasadzie jest to rodzaj małego, pełnego płotu. W rogach i ewentualnie na dłuższych bokach grządki proszę osadzić słupki nośne (kantówki), do których z zewnątrz przykręcą Państwo wypełnienie z desek, pełnych palet lub cieńszych kantówek. Drewno następnie proszę pomalować zgodnie z instrukcją.
Na dno grządki proszę położyć siatkę o małych oczkach, która zapobiegnie dostawaniu się do środka kretów i nornic. Wewnętrzną stronę ścian dobrze jest wyłożyć folią kubełkową. Będzie ona chronić drewno przed wilgocią z gleby, ale także ograniczy odparowywanie wody z wypełnienia grządki. Folię można przymocować na górnej krawędzi, na przykład za pomocą śrub i stalowej taśmy.
Jak i czym wypełnić grządkę?
Prawidłowe wypełnienie podniesionej grządki składa się z 4 warstw, z których każda ma swoją funkcję:
- Warstwa drenażowa – Pierwszą warstwę (około jednej trzeciej wysokości) tworzą gałęzie, ewentualnie również twarde łodygi, można je również połączyć z podłożem z kartonu. Podstawowym zadaniem tej warstwy jest zatrzymywanie wody.
- Warstwa organiczna – Druga warstwa (co najmniej do dwóch trzecich wysokości grządki, może być też wyższa) powinna zawierać składniki organiczne, które będą się stopniowo rozkładać i służyć jako magazyn składników odżywczych. Może ją tworzyć mieszanka darni trawy (trawą do dołu) i niedojrzałego kompostu, odpadów kuchennych, trawy i liści z ogrodu przeplatanych ziemią, ewentualnie połączonych również z obornikiem lub popiołem.
- Warstwa kompostowa – Trzecią warstwą jest dojrzały kompost. Warstwa ta stanowi podstawę dla korzeni roślin i zapewnia bogate i stopniowe uwalnianie składników odżywczych.
- Warstwa wierzchnia z nasadzeniami – Na koniec proszę umieścić warstwę wysokiej jakości podłoża ogrodniczego lub mieszanki przesianego kompostu i ziemi. Do tej końcowej warstwy można już bezpośrednio sadzić rośliny, które będą miały natychmiastowy dostęp do składników odżywczych.
Wnętrze grządki tworzy więc duża ilość stopniowo rozkładającej się materii organicznej, która wytwarza ciepło i bardzo żyzną glebę. Ważna jest jednak również jej powierzchnia, którą powinna chronić ściółka. Idealna jest słoma, która utrzymuje wilgoć w glebie, a jednocześnie zapobiega ukorzenianiu się chwastów. Można również ściółkować skoszoną trawą, która jest jednocześnie źródłem składników odżywczych, proszę jednak uważać, aby jej warstwa nie stanowiła schronienia dla ślimaków.
Podniesionych grządek się nie przekopuje, ich powierzchnię jedynie spulchnia się motyką. Jesienią proszę nałożyć na nie odpady roślinne z ogrodu. Do wiosny rozłożą się, uzupełniając składniki odżywcze i masę, ponieważ zawartość grządki stopniowo osiada.
Kiedy jest odpowiedni czas?
Najlepiej założyć podniesioną grządkę jesienią, ewentualnie wczesną wiosną. Wcześniej jednak potrzebują Państwo trochę czasu na zebranie wystarczającej ilości odpowiedniego materiału, zwłaszcza drewna i kompostu.
Wygodne jest również zbudowanie konstrukcji grządki właśnie teraz, a następnie stopniowe jej wypełnianie. Najpierw proszę ułożyć siatkę i warstwę gałęzi, następnie z grządki zrobić tymczasowy kompost, który będą Państwo podczas wypełniania ugniatać i podlewać. Kiedy wypełnią go Państwo do odpowiedniej wysokości, proszę zasypać go odpowiednią ziemią lub podłożem, a grządka będzie gotowa do sadzenia.
